جراحی تومور هیپوفیز

0 / 5. 0

۸ دقیقه

جراحی تومور هیپوفیز

هیپوفیز
آنچه می خوانید...

غده هیپوفیز در بخش زیرین مغز، در مجاورت قاعده جمجمه یا کف جمجمه قرار گرفته است و کار آن ترشح هورمون‌های لازم برای فعالیت‌های زیستی بدن است. زمانی که بافت‌های سلولی شروع به تکثیر شدن بیش از حد می‌کنند، تبدیل به توده یا تومور می‌شود. چندین نوع تومور در غده هیپوفیز ایجاد می شوند که اکثر تومورهای هیپوفیز خوشخیم هستند. برخی از این تومورها هورمون ترشح می کنند و برخی دیگر غیر ترشحی هستند.

هیپوفیز

شایعترین تومور هیپوفیز که هورمون ترشح می کند، پرولاکتینوما است که در اکثر موارد، با دارو کوچک می شود و فقط در مواردی که به دارو جواب نمی دهد یا عارضه حادی اتفاق بیفتد، نیاز به جراحی دارد. تومور ترشحی دیگر هیپوفیز، باعث افزایش ترشح هورمون رشد در بدن می شود که بسیار خطرناک است و درمان آن جراحی توسط بهترین جراح قاعده جمجمه است. نوع دیگری از تومورهای ترشح کننده هیپوفیز ، هورمون کورتیزول را ترشح می کنند و باعث بیماری خطرناکی به نام کوشینگ می شوند که درمان آن نیز جراحی است. تومورهای نادر دیگری نیز از هیپوفیز منشا می گیرند که درمان آنها هم جراحی است.

گروه شایع دیگری از تومورهای هیپوفیز، تومورهای غیرترشحی هستند که این گروه چون علامت خاصی در بدن ایجاد نمی کنند، معمولا بیمار دیرتر و وقتی تومور بزرگ شده و به عصب چشم فشار آورده و باعث مشکل بینایی و گاهی نابینایی  شده، متوجه آن می شود. درمان این نوع از تومورهای هیپوفیز هم جراحی تومور هیپوفیز  است.  این جراحی قبلا” توسط متخصص مغز و اعصاب و از طریق بازکردن جمجمه  انجام می‌شد و انجام عمل جراحی از طریق بینی فقط برای تومورهای کوچک به طور محدود انجام می شد. در دو دهه اخیر، با رشد روشهای جراحی آندوسکوپیک بینی و سینوسهای اطراف بینی توسط متخصصین گوش و حلق و بینی، امکان جراحی قاعده جمجمه به روش اندوسکوپیک از داخل بینی برای بسیاری از تومورهای کف جمجمه امکان پذیر شده است. در واقع تیمی متشکل از جراح مغز و اعصاب و جراح گوش و حلق و بینی با همکاری باهم این عمل بسیار حساس را از طریق بینی و بدون بازکردن کاسه سر، انجام می دهند که عوارض آن کمتر و تحمل آن برای بیمار راحت تر است. البته باید بدانید که این عمل همچنان خطرات عمل جراحی مغز را دارد زیرا تومور هبپوفیز در جایی در وسط عروق مغز و عصب بینایی قرار دارد.  در ادامه مقاله نحوه تشخیص و درمان این توده (تومور) را توضیح خواهیم داد.

تشخیص تومور هیپوفیز چگونه است؟

کارکرد غده هیپوفیز برای بدن انسان بسیار ضروری است زیرا مسئول ترشح هورمون‌های لازم برای انجام فعالیت سایر اندام بدن است. زمانیکه سلول‌ها خارج از حالت طبیعی شروع به تقسیم شدن کنند، سلول‌ها روی هم انباشته شده و تشکیل یک توده یا تومور را می‌دهند. در چنین شرایطی علائمی در بدن پدیدار می‌شود که فرد را وادار به مراجعه به پزشک و انجام آزمایشات لازم می‌کند. علائم ایجاد شده در بدن هر فردی ممکن است متفاوت باشد این به دلیل فشار روی غده هیپوفیز و درنتیجه توقف ترشح هورمونهای ضروری و یا ترشح اضافه هورمونهای مختلف است.

 عمده آزمایشاتی که توسط پزشک برای بررسی دقیق تجویز می‌شود شامل موارد زیر است.

  • آزمایش خون و ادرار ( آزمایشهای هورمونی)
  • ام آر آی  مغز
  • تست بینایی و تست میدان بینایی

تومور‌های تشکیل شده در هیپوفیز بر اساس اینکه چه اندازه رشد کرده است به دو نوع میکرو آدنوم ( ۱۰ میلی‌متر و کمتر) و ماکرو آدنوم ( بیشتر از ۱۰ میلی‌متر) تقسیم می‌شوند. اندازه تومور بسیار مهم است  و معمولا در تصویر برداری مشخص می‌شود که با ام آر آی مغز انجام می شود.  جراحی تومور هیپوفیز  از طریق بینی به روش اندوسکوپیک که با همکاری جراح مغز و اعصاب و جراح گوش و حلق و بینی انجام می‌شود، برای اکثر تومورهای هیپوفیز کاربرد دارد، مگر تومورهایی که بسیار بزرگ باشند یا از خط وسط به سمت کناره های جمجمه آمده باشند. در ادامه به روش‌های جراحی و روند انجام آنها و همچنین خطراتی که ممکن است داسته باشد،  اشاره خواهیم کرد.

نحوه جراحی تومور هیپوفیز چگونه است؟

برای انجام عمل جراحی هیپوفز به روش آندوسکوپیک از داخل بینی، بیمار باید تحت بیهوشی قرار بگیرد و جراحی با آندوسکوپ و توسط دو جراح به صورت استفاده از ۳ یا ۴ دست صورت می گیرد. برای این کار از آندوسکوپ که یک لوله باریک است که نور را به داخل بینی می برد و تصویر را از آنجا به روی تلویزیون ( مانیتور) منتقل می کند، استفاده می شود. بعد از باز کردن مسیر در بینی و سینوسها، قاعده جمجمه مشخص می شود و بعد از برداشتن استخوان و بریدن پرده مغز، تومور مشخص شده و خارج می شود. سپس مسیر ورودی، ترمیم اولیه می شود که می تواند با کمک بافتهای داخل بینی و یا استفاده از چربی شکم باشد. ترمیم نهایی توسط بدن انجام می شود. 

روش دیگر جراحی تومور هیپوفیز، کرانیوتومی نام دارد که برای تومورهای بزرگتر استفاده می‌شود. در این روش جراح با استفاده از ابزارهای مخصوص، قسمتی از جمجمه را برش داده تا به هیپوفیز برسد. پس از شکاف و برداشتن تومور با استفاده از صفحات و گیره‌های مخصوص جمجمه را در جای خود قرار داده و محکم می‌کند. پس از انجام این جراحی بیمار ممکن است سردردهای شدید و کسالت داشته باشد که به مرور بهبود می یابد.

خطرات جراحی هیپوفیز چیست؟

به طور کلی هر نوع جراحی ممکن است با عوارضی نظیر خونریزی، ایجاد لخته خون، حساسیت به مواد بیهوشی همراه باشد. جراحی تومور هیپوفیز با روش آندوسکوپیک از داخل بینی، در اکثر اوقات موفقیت آمیز است. اما عوارض این جراحی شامل عفونت پرده های مغز، عدم ترمیم کامل و خروج مایع مغزی از بینی، اختلال در عملکرد بویایی، بدتر شدن بینایی نیز ممکن است رخ دهد که شایع نیست.

جراحی تومور هیپوفیز به روش ترانس فرونتال ( کرانیوتومی ) با عوارض بسیار گسترده‌تری همراه است. معمولا قبل از جراحی، پزشک در مورد عوارضی که فرد ممکن است بعد از عمل دچار شود صحبت می‌کند. از جمله عوارض این روش جراحی شامل موارد زیر است.

دیابت بی مزه

چنانچه در حین جراحی تومور هیپوفیز، به لوب خلفی یا ساقه هیپوفیز آسیب وارد ‌شود، فرد دچار دیابت بی مزه می‌شود. این اتفاق معمولا در تومورهای بزرگ یا خیلی کوچک رخ می دهد. زیرا تومور به ساقه هیپوفیز فسار وارد کرده است. در این حالت کلیه بیمار قادر به تغلیظ کردن ادرار نخواهد بود بنابراین دچار تشنگی شدید و تکرر ادرار می‌شود. مدت زمان بروز این عارضه معمولا بین ۱ الی ۳ روز است. این عارضه‌ معمولا بعد از عمل رخ می دهد ولی خودبخود و یا با استفاده از دارو خوب می شود. در موارد نادر فرد باید داروی مربوطه را که یک اسپری است، برای طولانی مدت استفاده نماید.

خونریزی مغزی

در دو طرف غده هیپوفیز دو شریان کاروتید و دو سینوس کاورنوس قرار دارند. زمانی که کاروتید صدمه می‌بیند، شروع به خونریزی می کند. این عارضه خطرناک نادر است و در مواردی رخ می دهد که تومور به رگ چسبندگی دارد یا دور آن را گرفته است.خونریزی مغزیدر دو طرف غده هیپوفیز دو شریان کاروتید و دو سینوس کاورنوس قرار دارند. زمانی که کاروتید صدمه می‌بیند، شروع به خونریزی می کند. این عارضه خطرناک نادر است و در مواردی رخ می دهد که تومور به رگ چسبندگی دارد یا دور آن را گرفته است.

عفونت مننژیت

عفونت در هر جراحی ممکن است که به همین دلیل ، بعد از عمل جراحی، آنتی بیوتیک داده می شود. ولی در  این عمل جراحی، عفونت می تواند به دلیل عدم ترمیم کامل نیز رخ دهد. گفتیم که بعد از خارج کردن تومور هیپوفیز از طریق بینی، بافت پیوندی از شکم و یا مخاط بینی، در محل ورود به مغز گذاشته می شود و ترمیم اولیه با این روش انجام می شود. ولی مانند هر میوند دیگر در بدن، سفت شدن بافت نیاز به ترمیم تکمیلی دارد تا جلوی خروج  مایع مغزی نخاعی و عفونت به دنبال آن گرفته شود.

صدمه به غده هیپوفیز

صدمه به غده هیپوفیز معمولا موقع برداشتن تومورهای بزرگ که خود به غده هیپوفیز طبیعی فشار آورده اند، رخ می دهد.

کاهش بینایی

چنانچه موقع جراحی تومور هیپوفیز، کیاسمای بینایی آسیب ببیند می‌تواند منجر به اختلال در بینایی شود که معمولا بهتر می شود‌.

عوارض بینی

چسبندگی بافت بینی، مشکلاتی در سینوسها و صدمه به تیغه بینی بدلیل جراحی می تواند رخ دهد که در صورت پیگیری بعدی معمولا برطرف می شود و مشکل جدی برای ببمار ایجاد نمی کند اگرچه به ندرت ممکن است باعث تغییر فرم بینی شود که البته با جراحی قابل ترمیم است. درصد کمی از بیماران ممکن است دچار خونریزی از بینی شود که در صورت ادامه دار شدن ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد.

اشتراک گذاری مطلب:

دکتر مریم جالسی

متخصص گوش و حلق و بینی
دارای بورد تخصصی جراحی گوش، گلو، بینی، سر و گردن
فلوشیپ فوق تخصصی بینی و سینوس

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.